Ngày 11 và 12/8/2026, Trạm Y tế xã Lục Sĩ Thành phối hợp với Ban nhân dân, nhân viên y tế ấp và cộng tác viên dân số tại các ấp Phú Xuân, An Thạnh tổ chức truyền thông, nói chuyện chuyên đề về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Hoạt động nhằm nâng cao nhận thức của người dân về nguyên nhân, hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh; Đồng thời vận động cộng đồng cùng thay đổi những quan niệm, hành vi có thể làm gia tăng tình trạng này.

         Tại buổi truyền thông, cán bộ y tế đã cung cấp cho người dân những kiến thức cơ bản về tỷ số giới tính khi sinh, thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam và những tác động lâu dài đối với gia đình, cộng đồng và xã hội.

         Tỷ số giới tính khi sinh là số trẻ trai được sinh ra trên 100 trẻ gái. Theo quy luật sinh sản tự nhiên, tỷ số này thường dao động khoảng 103-106 trẻ trai/100 trẻ gái. Vì vậy, việc một xã có tỷ số giới tính khi sinh cao hơn hoặc thấp hơn trong một năm riêng lẻ chưa thể hiện đầy đủ xu hướng mất cân bằng. Điều đáng quan tâm là tỷ số này duy trì ở mức cao trong nhiều năm liên tiếp, cho thấy sự can thiệp của các yếu tố xã hội, trong đó có tâm lý ưa thích con trai và lựa chọn giới tính thai nhi.

         Cán bộ y tế chia sẻ tại buổi truyền thông, tỷ số giới tính khi sinh trên địa bàn xã Lục Sĩ Thành năm 2025 là 106,4 bé trai/100 bé gái. Đây là con số chưa cho thấy sự bất thường rõ rệt khi đặt trong khoảng cân bằng tự nhiên. Tuy nhiên, cán bộ y tế nhấn mạnh, nếu tỷ số này tăng lên 110, 111, 112 bé trai/100 bé gái và kéo dài trong nhiều năm thì đó là vấn đề cần được quan tâm, theo dõi và có giải pháp can thiệp phù hợp.

         Qua đó, người dân được khuyến nghị không chỉ quan tâm đến một con số trong từng năm mà cần nhìn nhận vấn đề  lâu dài. Mỗi quyết định của gia đình hôm nay đều có thể góp phần hình thành cơ cấu dân số trong tương lai.

         Một trong những nội dung được người dân quan tâm là nguyên nhân dẫn đến mất cân bằng giới tính khi sinh.Tại Việt Nam, tư tưởng trọng nam hơn nữ vẫn còn tồn tại ở một bộ phận người dân. Trong quan niệm truyền thống, con trai thường được kỳ vọng là người nối dõi, thờ phụng tổ tiên, phụng dưỡng cha mẹ khi về già. Bên cạnh đó, một số gia đình vẫn cho rằng con trai có lợi thế hơn trong việc lao động, phát triển kinh tế hộ gia đình, đặc biệt ở những ngành nghề cần nhiều sức lao động.

         Tâm lý này còn chịu ảnh hưởng bởi những lo lắng về việc chăm sóc cha mẹ khi tuổi cao, trong khi hệ thống an sinh xã hội và khả năng tự bảo đảm cuộc sống của một số người cao tuổi còn hạn chế. Từ đó, mong muốn có con trai đôi khi được xem như một sự bảo đảm an toàn  cho tương lai.

         Tuy nhiên, quan niệm “phải có con trai” không còn phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại. Phụ nữ ngày càng khẳng định vai trò, năng lực và những đóng góp quan trọng trong gia đình, cơ quan và cộng đồng . Con gái cũng có thể học tập tốt, làm việc, phát triển kinh tế, chăm sóc cha mẹ và đóng góp tích cực cho xã hội.

         Thực tế cho thấy, điều quan trọng đối với mỗi gia đình không phải con trai hay con gái mà là trẻ được sinh ra khỏe mạnh, được yêu thương, chăm sóc, giáo dục và có cơ hội phát triển bình đẳng.

         Cán bộ y tế nhấn mạnh mất cân bằng giới tính khi sinh không phải là vấn đề của riêng ngành dân số hay của gia đình. Nếu tình trạng này kéo dài, sự chênh lệch nam – nữ sẽ ngày càng rõ khi các em bước vào tuổi trưởng thành, kết hôn và sinh con.

         Khi số nam giới nhiều hơn  so với nữ giới trong cùng nhóm tuổi thì nam giới có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm bạn đời. Về lâu dài, có thể làm gia tăng áp lực đối với phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời góp phần thêm bất bình đẳng giới.

         Đáng lưu ý, khi phụ nữ trở thành “nguồn cung khan hiếm” trong hôn nhân, nguy cơ xuất hiện các hành vi xâm hại, bạo lực, mua bán phụ nữ và trẻ em có thể gia tăng nếu xã hội không có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

        Vì vậy, câu hỏi được cán bộ y tế đặt ra tại buổi truyền thông nhận được sự quan tâm của người dân: “Nếu cả xã hội đều mong muốn có con trai thì 10-20 năm sau, con em chúng ta sẽ ra sao?”

         Đây cũng chính là cách để mỗi gia đình nhìn nhận vấn đề gần gũi hơn. Mất cân bằng giới tính khi sinh tưởng như là câu chuyện của toàn xã hội, nhưng lại bắt đầu từ những suy nghĩ và quyết định của từng gia đình.

         Không khí buổi truyền thông trở nên sôi nổi hơn khi người dân trực tiếp đặt câu hỏi về chính sách dân số, việc sinh con một bề là con gái và những quy định liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi.

          Các câu hỏi như: “Gia đình có hai con gái thì chính sách hỗ trợ như thế nào?”, “Thừa nam, thiếu nữ là chuyện của xã hội, tại sao lại ảnh hưởng đến từng gia đình?”, hay “Nếu đã có hai con gái thì có được sinh thêm để có con trai không?” các câu hỏi đều được cán bộ y tế giải thích trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành và chính sách dân số.

         Đặc biệt, cán bộ y tế nhấn mạnh rằng từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số chính thức có hiệu lực. Luật quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; Đồng thời cấm thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp thuộc quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế nhằm phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính.

         Theo quy định mới, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị.

         Đồng thời cán bộ y tế cũng tuyên truyền đúng và dễ hiểu giúp người dân phân biệt giữa việc cung cấp thông tin giới tính thai nhi phục vụ mục đích chuyên môn, chẩn đoán và điều trị với hành vi lựa chọn giới tính thai nhi vì mục đích sinh con theo ý muốn.

         Để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, truyền thông, giáo dục và vận động thay đổi suy nghĩ tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Công tác truyền thông cần được thực hiện thường xuyên, gần gũi, phù hợp với từng nhóm đối tượng; Trong đó chú trọng các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, nam giới, người có uy tín trong cộng đồng và những người đứng đầu dòng họ.

         Bên cạnh các buổi nói chuyện chuyên đề, nội dung bình đẳng giới, không lựa chọn giới tính thai nhi và nâng cao vai trò của phụ nữ, trẻ em gái có thể được lồng ghép trong các hoạt động chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng, tiêm chủng, chiến dịch uống vitamin A và các chương trình truyền thông sức khỏe khác.

          Cán bộ y tế nhắc nhỡ mỗi gia đình cũng cần chủ động thay đổi cách nhìn về giá trị của con trai và con gái. Không nên tạo áp lực cho phụ nữ phải sinh con trai; Không sử dụng các phương pháp, dịch vụ hoặc kỹ thuật nhằm lựa chọn giới tính thai nhi; Đồng thời thực hiện tốt chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình theo hướng an toàn, tự nguyện và phù hợp.

         Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh là nhiệm vụ cần sự phối hợp của trạm y tế, chính quyền xã, các ban, ngành, đoàn thể và toàn thể cộng đồng. Trong đó, thay đổi định kiến giới, nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái là giải pháp có ý nghĩa lâu dài. Bộ Y tế cũng xác định truyền thông về bình đẳng giới, không lựa chọn giới tính thai nhi, nâng cao vai trò và vị thế của phụ nữ, trẻ em gái cùng với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm là những nhóm giải pháp quan trọng để đưa tỷ số giới tính khi sinh trở lại mức cân bằng tự nhiên.

         Buổi truyền thông tại xã Lục Sĩ Thành không chỉ cung cấp kiến thức mà còn tạo cơ hội để người dân trao đổi, chia sẻ những suy nghĩ, băn khoăn thực tế trong đời sống gia đình. Từ những cuộc nói chuyện chuyên đề như vậy, nhận thức có thể từng bước thay đổi, để việc sinh con không còn bị chi phối bởi mong muốn “phải có con trai”.

Con trai hay con gái đều là con. Không lựa chọn giới tính thai nhi – hãy trao cho mỗi trẻ em cơ hội được sinh ra, được yêu thương, được chăm sóc và phát triển bình đẳng. Đây không chỉ là trách nhiệm của mỗi gia đình mà còn là hành động thiết thực vì một xã hội bình đẳng, tiến bộ và phát triển bền vững.

Nguyễn Thị Ngọc Chi

Trạm y tế xã Lục Sĩ Thành